کتاب ، دانایی و توانایی

کتاب ، ابزار انتقال پیام است و دستاوردهای فرهنگ و تمدن را از نسلی به نسل دیگر منتقل می کند . کتاب ، ابزار کمال و تفکر است و می توان دانش انسان را از میزان گرایش و عشق او به کتاب و کتابخوانی سنجید . در دنیای امروز ، رسانه های جدیدی به جمع وسایل ارتباط جمعی و دنیای اندیشه و تفکر راه یافته است ، اما قدر و منزلت کتاب هرگز کاهش نیافته و غباری بر آینه کتاب ننشسته است .

کتاب ، میراثی ماندگار ، پدیده ای ارزشمند و عنصری رشد دهنده در زندگی بشر است . در آئین مقدس اسلام ، درباره ارزش بینش و دانش و ارجمندی کتاب و نگارش ، توصیه های فراوانی شده و معجزه این دین متعالی نیز کتابی به نام قرآن است . در قرآن کریم بر اهمیت نوشتن و کتابت و قلم ، سوگند یاد شده و شأن و منزلت قلم و کتابت مورد تاکید قرار گرفته است . چرا که نقش برجسته ، والا و سازنده کتاب در پویش و تکامل فردی و اجتماعی بشر ، غیرقابل انکار است . کتاب را حافظه بشریت خوانده اند . مجموعه دانش و معارف و تاریخ مدون چند هزار ساله بشر را می توان در کتاب یافت و هنوز هیچ وسیله ارتباطی نتوانسته جایگاه کتاب را در حوزه تفکر بدست آورد . از این رو ، ترویج کتاب و کتابخوانی ، وظیفه و رسالت اصلی دست اندرکاران فرهنگ و دانش جوامع محسوب می شود .
" فرانسیس بیکن " فیلسوف و نویسنده انگلیسی می گوید : " مردم حقه باز ، مطالعه را حقیر می شمارند ، ساده دلان آن را می ستایند و تنها خردمندان هستند که مطالعات خود را به کار می برند . آنان کتاب را وسیله ای برای تامل ، سنجش و اندیشیدن قرار می دهند . " میانگین مطالعه در میان مردم کشورهای مختلف جهان و در رده های سنی و مشاغل گوناگون با هم متفاوت است . اما آمارها نشان می دهد که میانگین مطالعه در جهان ، هنور در حد پایینی قرار دارد و تا رسیدن به جایگاه مطلوب ، فاصله زیادی داریم . بهتر است به راهکارهایی برای مطالعه بهتر و مفید تر اشاره کنیم . این توصیه ها ، با زبان خاص و فرهنگ ویژه و یا حتی جنس و شغل خاصی ارتباط ندارد . مطالعه ، در میان همه ملل و در همه جای جهان ، امری پسندیده به شمار می رود . برای مطالعه هر نوع کتاب اعم از درسی و غیردرسی ، داشتن هدف روشن ، برنامه مشخص و مدیریت زمان ضرورت دارد . سرعت عمل در انجام کارها و پذیرش روشها و فنون جدید و موثر ، در مطالعه و بازدهی آن موثر است . بهتر است روشهای جدیدی که کارایی بالاتری دارد ، برای مطالعه برگزینیم . در این صورت از فرصت و انرژی خود ، بیشترین بهره برداری را کرده ایم . از این روش مطالعه ، به نام " مطالعه فعال " یاد می شود . ازجمله روش های مطالعه فعال ، یادداشت برداری و طبقه بندی یادداشتها براساس تاریخ و یا موضوع است . این عمل ، به یادگیری و تمرکز حواس کمک می کند . این روش ، از مطالعه اتفاقی و پراکنده خواندن مطالب و موضوعات فرعی ، جلوگیری می کند . مسئله مهم بعدی ، زمان مطالعه است . زمانی را انتخاب کنیم که با نشاط و شاداب هستیم و می توانیم تمرکز حواس داشته باشیم . برای حفظ تمرکز ، محیط آرامی را انتخاب کنیم . بسیاری از کارشناسان معتقدند که انتخاب یک محیط خاص برای مطالعه ، آمادگی ذهنی را برای به خاطر سپردن و تمرکز ، بیشتر می کند . همچنین شرایط فیزیکی و مکان مطالعه از نظر نور و صدا و دمای محیط ، می بایست مورد توجه قرار گیرد . خوب مطالعه کردن و فهمیدن و درک مقصود نویسنده ، قطعا ً کیفیت مطالعه را بالا می برد . نظامی گنجوی شاعر بزرگ ایرانی در این باره سروده است : می کوش به هر ورق که خوانی تا معنی آن تمام دانی لذا مطالعه و تفکر ، لازم و ملزوم یکدیگرند . مطالعه وسیله یادگیری / و تفکر عامل ماندگار کردن آن در ذهن است . مطالعه بی تفکر ، ثمری ندارد . اساس امر مطالعه و خواندن بدون فراموشی ، ‌یادگیری و حفظ مطالب است . یکی از روشهای مؤثر در مطالعه فعال ، ‌تکنیک PQRST است که مرور اجمالی / سوال / خواندن / تلقین و تکرار / و آزمون از مراحل مهم آن است . در این روش ، ابتدا ‌مروری اجمالی بر کل مطالب کتاب می کنیم تا تصوری از مطالب را به دست آوریم . سپس عناوین اصلی را به یک یا چند پرسش تبدیل می کنیم و می ببینیم که آیا پس از خواندن آن بخش از کتاب ، به آن سؤالها پاسخ داده شده است یا نه ؟ در مرحله بعد ، تامل در مطالب کتاب می تواند به ما کمک کند تا آن را به دانسته های دیگر خود پیوند بزنیم و آن را در یک مجموعه ذهنی جای دهیم . در این روش مطالعه ، توصیه می شود پس از پایان مطالعه کتاب ، اطلاعات بدست آمده را مرور کرده و به زبان خود بیان کنیم . با این تکرار ، متوجه می شویم کدام بخش را به خاطر سپرده ایم و کدام قسمت در ذهن ما کمرنگ است . در نهایت می توانیم از خود یک امتحان نیز بگیریم تا ببینیم آیا نکات مهم کتاب را به یاد می آوریم یا خیر . گاهی خوب است پرسش هایی درباره موضوع مطرح کنیم و سعی داشته باشیم جواب را یا از همان کتاب و یا از آثار دیگر بدست آوریم . برای کاربردی کردن این روش ، اگر کتاب متعلق به ماست ، می توانیم برای مرور بعدی ، زیر برخی از مطالب مهم آن خط بکشیم یا خلاصه ای از آن را در سمت راست کتاب ، یادداشت کنیم . نظرات خودمان را نیز به آن بیفزاییم . به این ترتیب یک حاشیه نگاری خوب و مفید برای مراجعات بعدی خود انجام داده ایم .